Familienamen en de burgerlijke stand

In 2011 bestaat de burgerlijke stand twee honderd jaar. Reden genoeg om er even bij stil te staan.

Franse Revolutie

Tot 1810 werden gegevens over doop, trouwen en begraven vastgelegd in kerkregisters. Tijdens de Franse Revolutie in 1789 ontstond er een scheiding tussen kerk en staat. Eén van de gevolgen was, dat de overheid zo geen toegang meer had tot informatie over de burgers. Het werd bijvoorbeeld erg lastig om de juiste personen op te roepen toen de dienstplicht werd ingevoerd en ook moest er toen al belasting worden betaald.

Napoleon stelde daarom de Code Civil (burgerlijk wetboek) in en verplichtte zo iedere Nederlander officieel een familienaam te bevestigen of aan te nemen. Sommige tegenstanders van Napoleon of mensen die het allemaal niet zo serieus namen, bedachten rare achternamen.

Familienaam bevestigen

Iedereen werd in de periode 1811-1812 in de gelegenheid gesteld om in het gemeentehuis officieel een familienaam te bevestigen of aan te nemen in een register van naamsaanneming. In de praktijk is daar in beperkte mate gebruik van gemaakt. Veel mensen maakten gebruik van het patroniemsysteem. Een patroniem of vadersnaam is een naam die aangeeft hoe de vader van de naamdrager heet. Enkele voorbeelden van patroniemen zijn: Willemszoon, Hendriks en Stevens.

Grote steden

In grote steden schreven zich voornamelijk joodse inwoners in deze registers zich in, omdat zij nu naast het eigen joodse naamsysteem gebruik moesten maken van het burgerlijke naamsysteem. Verder vond naamsaanneming slechts plaats in plattelandsgemeentes in Friesland, Groningen, Drenthe en op de Veluwe, waar men zich tot dan toe voornamelijk van het patroniemensysteem bediende. Waar men soms al eeuwenlang een familienaam bezat, vond men het niet nodig om dat formeel te bevestigen. Zo werd het patroniemensysteem met de invoering van de burgerlijke stand in feite opgeheven.

Meest voorkomende familienamen

In Heerde heeft men een verscheidenheid aan familienamen. Hieronder staat de top 5 van de meeste familienamen in Nederland maar ook de top 5 van familienamen van onze gemeente.

Top vijf familienamen in Nederland

1. De Jong
2. De Vries
3. Jansen
4. Van Dijk
5. Visser

Top vijf familienamen in Heerde

1. Rorije
2. Bijsterbosch
3. (Van) Beek
4. (Van) Dijk
5. (De) Graaf

Bent u geïnteresseerd waar uw naam het meeste voorkomt? Kijk dan op de website www.meertens.knaw.nl/nfb.