Molens in de gemeente Heerde

Naast de dijken vormen de molens één van de belangrijkste toeristische trekpleisters waarvoor mensen uit heel de wereld naar Nederland komen.

Hieronder volgt een beschrijving van de molens in de gemeente Heerde.

Rijksmonumenten

Molen De Vlijt

Molen De Vlijt is een korenmolen waar nog altijd graan wordt gemaald. De molen is een zogenaamde grondzeiler. Dit zijn molens die vanaf de grond worden bediend en waarbij de wieken tot vlak over het erf rondom de molen scheren.

De oorspronkelijke molen De Vlijt, die stamde uit 1602, is in 1980 verbrand. Door diverse acties en sponsoren werd het mogelijk de molen te herbouwen en in 1984 was de nieuwe molen af. Sinds september van dat jaar is de molen in bedrijf. Een stichtingssteen met de tekst “Het vuur van tachtig deed mij sneven, maar gulle gaven mij herleven”, herinnert aan de brand en herbouw van de molen. Ook is in het rietdek van de molen het jaartal 1984 aangebracht.

Vier vrijwillige molenaar zorgen er voor dat de molen kan blijven malen. Het volkorenmeel dat wordt geproduceerd wordt gebruikt voor eigen producten (te koop in het bezoekerscentrum) en wordt geleverd aan bakkers. De molen is onderdeel van Vriezes Erfgoed, dat door molenaar Willem Vrieze aan de gemeenschap van Wapenveld is geschonken. Vriezes Erfgoed is supporter van Cittaslow.

De molen is elke zaterdag geopend van 09.30 tot 16.00 uur. Adres: Groteweg 54, Wapenveld

Molen De Wielewaal

Ook molen De Wielewaal is een grondzeiler. Het is een kleine molen die niet meer in gebruik is, maar werd oorspronkelijk gebruikt voor het opwekken van energie. De molen is in privé-eigendom van de familie Reddy.

De molen komt uit Zuidveen (bij Steenwijkerwold), waar hij in 1870 werd gebouwd als poldermolen. Tot 1955 heeft de molen daar gefunctioneerd. In 1959 werd de molen verplaatst naar Wapenveld en werd omgebouwd voor energieproductie. Nadat de molen vervallen dreigde te raken, wordt sinds 2017 door de molenaars uit De Vlijt de molen weer nieuw leven ingeblazen.

De molen is op afspraak te bezoeken. Adres: Kanaaldijk 82, Wapenveld

Mölle van Bats

De Mölle van Bats is een korenmolen in de stijl van een stellingmolen. Dit zijn hoge windmolens die door hun hoogte meer wind kunnen vangen in bijvoorbeeld de bebouwde kom. Omdat de wieken en de staart door de hoogte van de molen niet tot aan de grond komen, wordt de molen bediend vanaf een galerij (of: stelling) die rondom de molen loopt. Een ander voordeel van een stellingmolen was de grote ruimte om met een paard en wagen, gevuld met bijvoorbeeld koren, de molen in te kunnen gaan.

De molen is gebouwd in 1779. Naast de windmolen is in 1888 een stoomgedreven malerij gebouwd (die nu ‘De stoom van Jan’ wordt genoemd). Hier kon graan worden gemalen als er geen wind was. In de molen wordt nog altijd, op vrijwillige basis, meel en veevoer gemalen. De molen is beeldbepalend voor het dorp Veessen.

De naam van de molen verwijst naar molenaar Lubbertus ‘Bats’ Langevoord, die de molen lange tijd in eigendom heeft gehad.

De huidige molenaar, Gerrit Kouwenhoven, houdt een blog bij over de molen op website www.molenveessen.blogspot.com.

De molen is, evenals De Vlijt in Wapenveld, bezit van de Stichting Molenbezit Gemeente Heerde. De molen kan worden bezocht op zaterdagen van 10.00-17.00 uur. Adres: IJsseldijk 26, Veessen.

Molen van Volkers

De molen van Volkers bestaat momenteel uit een molenromp met pakhuis en aanbouw. Het betrof oorspronkelijk een beltmolen: dit zijn windmolens die op een natuurlijke of kunstmatige heuvel staan. Deze molenbelt neemt de functie van een stelling bij een stellingmolen over.

De molen van Volkers is in de tweede helft van de 19e eeuw gebouwd als korenmolen, op een plek waar al eerder een molen stond. Rond 1936 zijn de wieken en de kap weggehaald, en is een pakhuis gebouwd tegen de molenromp aan. Later werd ook nog een aanbouw gebouwd. Momenteel worden het pakhuis en de aanbouw gebruikt als winkel, de molenromp zelf heeft geen functie meer.

Adres: Kanaaldijk 47, Wapenveld

Gemeentelijk monument

Watermolencomplex Beeklandseweg

Het watermolencomplex aan de Beeklandseweg/Molenpad heeft de laatste jaren een renovatie ondergaan, met de plaatsing van een nieuw waterrad (april 2018) als hoogtepunt. Het complex bestaat uit een maalderij met molengoot, een wijerd en een molenaarswoning.

Al in 1499 was er op deze plaats een molen. De huidige molen stamt uit 1924, nadat het oude, deels houten gebouw, was afgebrand. De locatie veranderde daarbij van de rechter- naar de linkeroever. Er werd een rechthoekige graanmaalderij gebouwd. Ook de molenaarswoning ernaast werd in datzelfde jaar gebouwd. Tot 1963 werden diverse granen verwekt met waterkracht en elektriciteit. De maalderij werd toen stopgezet, waarna er een veevoerbedrijf in kwam. Tegenwoordig is Zoethout in het molenbedrijf gevestigd, dat hier drankjes en lunch kan serveren.

De wijerd, die achter de maalderij ligt, is bedoeld om het beekwater op te sparen wanneer de molen niet werkt, zodat er meer water beschikbaar is als de molen wel in gebruik is, zodat er voldoende waterkracht is. De wijerd mondt uit in de betonnen molengoot, van waaruit het water op het waterrad valt.

Adres: Beeklandseweg 13 / Molenpad 9, Heerde

Overig

Molen De Hoop

Het huidige watermolencomplex stamt uit 1927 en bestaat, net als de molen in Heerde, uit een maalderij met molengoot, een wijerd en een molenaarswoning. Sinds 2009 is in het complex de creatieve ontmoetingsplek Totenmet gevestigd. Hiervoor is de molen gerestaureerd en gemoderniseerd, waarbij diverse authentieke onderdelen zijn behouden en zichtbaar gemaakt.

Al sinds 1664 stond op deze plek een watermolen. Oorspronkelijk deed deze dienst als papiermolen. In 1839 is overgestapt op het malen van koren. In 1927 werd, in het kader van modernisering, de oude watermolen afgebroken en een nieuwe molen gebouwd. De molen deed dienst tot 1973, waarna het geen functie meer had en in verval raakte.

Bij de molen ligt een prachtige molentuin en een grote vijver, van waaruit de watermolen werd gevoed.

Adres: Keetweg 3, Heerde

Bronnen